Majowy raport klimatyczno-hydrologiczny dla zlewni strumienia Świerszcz w Roztoczańskim Parku Narodowym

Chłodny był początek i środek miesiąca (tradycyjni „Zimni Ogrodnicy”), kiedy to średnie dobowe temperatury spadały poniżej 10°C (ryc. 1). Tylko raz w ciągu miesiąca (2 maja) temperatura powietrza na wys. 2 m w Zwierzyńcu obniżyła się poniżej 0°C, osiągając wartość minimalną -0,4°C. Na Floriance, przy gruncie, odnotowano wówczas -2,9°C i był to ostatni wiosenny przygruntowy przymrozek. Natomiast dni z maksymalną temperaturą przekraczającą 25°C było 5, a maksymalną temperaturę na poziomie 27,8°C zarejestrowano 4 maja.

Miesięczna suma opadów w Zwierzyńcu wyniosła zaledwie 33,6 mm i była o 45 mm niższa od średniej wieloletniej dla tego miesiąca (43% normy opadowej). Odnotowano 4 dni z opadem deszczu >2 mm i tylko 1 dzień z opadem >10 mm i był to maksymalny opad dobowy (12,4 mm), który wystąpił 8 maja.
Najniższe w historii naszych pomiarów majowe opady pogłębiły jeszcze bardziej deficyt wody w środowisku przyrodniczym Parku. Tak źle z zasobami wodnymi na koniec maja nie było od początku pomiarów a wg zapisków kroniki RPN, również w całej historii istnienia Parku. Zwierciadło wody w głównym, kredowym poziomie wodonośnym, w przeciągu miesiąca obniżyło się o kolejne 5 cm (ryc. 2), osiągając wartość wyższą zaledwie o 2 cm od najniższego (dotychczas zmierzonego) stanu ze stycznia 2020 roku. Przy utrzymującym się trendzie spadkowym z pewnością odnotujemy niechciany rekord najniższych stanów tych kluczowych dla ekosystemów wód. W utworach czwartorzędowych, miesięczny spadek był większy (7 cm). Stąd też i natężenie przepływu strumienia „Świerszcz” w maju było najniższe od 1998 roku i wyniosło niecałe 3 l/s.

Znacznie gorzej, a wręcz katastrofalnie wygląda sytuacja w ekosystemach zależnych wyłącznie od wody opadowej. Na torfowiskach w obszarze ochrony ścisłej „Międzyrzeki”, w zlewni „Szumu”, poziom wód gruntowych obniżył się o ponad 10 cm poniżej stanów minimalnych dla miesiąca maja z 2024 roku (ryc. 3).

Przedstawiony w naszym raporcie, skrajnie niekorzystny przebieg warunków klimatycznych ostatnich miesięcy odnosi się nie tylko do Roztoczańskiego Parku Narodowego ale większości obszaru Lubelszczyzny i części Podkarpacia. Obszary te są bowiem objęte alertami IMGW dotyczącymi suszy hydrologicznej a to jest dla tych terenów zjawiskiem bezprecedensowym, zwłaszcza w pełni wiosny. I jakkolwiek trudno jest komukolwiek przewidzieć dalszy trend pogodowy, to prognozy przygotowywane m.in. przez wiodące instytucje naukowe, w tym krajowy IMGW nie wskazują, aby wysychanie naszego krajobrazu miało się rychło zakończyć. Dlatego tym bardziej, mając na uwadze drastyczny ubytek zasobów wodnych w naszym otoczeniu, musimy bezwzględnie i niezwłocznie wodę zatrzymywać. Przede wszystkim retencjonować ją w krajobrazie – w dolinach rzek i na polach w oparciu o istniejące jazy i zastawki (a nawet punktowe zasypywanie rowów). Nie niszczmy ostatnich skrawków mokradeł istniejących dzięki bytowaniu bobrów! Obecna susza dotkliwie uderza w rolnictwo, jej konsekwencją są wyjątkowo niebezpieczne na Lubelszczyźnie pożary lasów. Przez suszę wysychają zbiorniki wodne a poziom wody w rzekach osiąga rekordowo niskie stany. To wszystko w kumulacji negatywnie wpływa i będzie w najbliższym czasie oddziaływać na działalność człowieka w wielu aspektach.

Bogusław Radliński i Przemysław Stachyra
Dane pomiarowe:
Bogusław Radliński, Robert Stefański, Andrzej Sokołowski